Close

Spor Organizasyonlarında Liderlik

Liderlik kavramı insanlık tarihi ile beraber sürekli tartışılan bir olgudur. İnsanların yerleşik hayata geçmesi ile beraber başlayan süreçte küçük köyler, şehir devletleri, feodal yapıdaki yerleşim yerleri kurulmaya başlanmıştır. Oluşturulan bu yapılar beraberinde yöneten ve yönetilen iki kesimi de beraberinde meydana getirmiştir. Yöneten kesimin elinde gücü olan insanlardan olması her zaman ilk seçenek olarak karşımıza çıkmaktadır. Özellikle bu dönemlerde demokrasiden uzak yapıda inşa edilen bu yerleşim yerlerinin dönemin  zenginleri, soyluları gibi zümrelerden oluştuğunu söylemek yanlış olmaz. İlk olarak insanları yöneten ve idare eden yöneticilerin, kralların, padişahların bir diğer deyim ile liderlerin meydan çıktığı dönemi bu şekilde tanımlayabiliriz.

Bu çalışmamızda liderlik kavramının serüvenine kısaca değindikten sonra “spor kulüplerinde liderlik” kavramı üzerine yoğunlaşacağız. Araştırmamızda çeşitli kaynaklardan faydalandığımızı ve bu kaynakların isimlerini “Kaynakça” kısmında belirttiğimizi açıkça ifade edelim.

Liderlik Nedir?

İnsanlık tarihinin ilk çağlarından bu yana sürekli olarak toplulukları belirli bir yapı içerisinde organize eden ve düzenleyen kişilere gereksinim duyulmuştur. İnsanların bu gereksinim ve beklentilerini dile getiren ve davranışlarını belirli bir amaca doğru yönelterek düzenleyen kişiler, lider olarak kabul edilmektedir. (Özalp ve ark.1992)

Toplumsal ve siyasal yaşamda çok önemli bir yere sahip olan liderlik olgusunun son yıllarda işletme yönetimine ilişkin konularda da giderek önem kazandığı görülmektedir.

Çünkü toplum, amaçlarını belirleyip tanımlayan, kendisini yöneten ve beklentilerini dile getiren bir lidere nasıl gereksinim duyuyorsa; işletme organizasyonları da üyelerinin davranışlarını belirli bir amaca doğru yönelterek yapıyı harekete geçiren ve sorunlarının çözümüne yol gösteren liderlere gereksinim duymaktadır. (Özalp ve ark. 1992)

Liderlik kavramının tanımını araştırırken özellikle son yıllarda liderlik kavramının sadece siyasal alanda değil, toplumsal, sanatsal, kültürel ve spor alanlarında da kullanılmaya başlanan bir kavram olduğu dikkatimizi çekmiştir. Örgütlenmenin olduğu her alanda bir lidere ihtiyaç duyulmuş çalışanların veya paydaşların ihtiyaçlarını, isteklerini, haklarını araştıran, sevk ve idare eden, bu kişilere yön verip onlara yol gösteren birine ihtiyaç duyulmaya başlanmıştır.

Organizasyon içerisinde Liderlik

Yönetme insanlarla ilgilidir. Bu insanların çözülecek problemleri, farklı değerleri, siyasi görüşleri ve çalıştıkları yer ve işleri ile ilgili farklı beklentileri vardır. İnsan unsuru bu organizasyonlardaki en önemli sorumluluktur ve her sistem insan üzerine kurulmuştur. (Tekin ve Zorba 2001)

Bu yüzden liderlik yetenekleri, insanları etkilemek ve olumlu sonuçlar elde etmek açısından tüm alanlarda olduğu gibi spor organizasyonlarında da önemlidir. Aslında liderlik rolü spor ve rekreasyon yöneticisinin yönetimsel tüm aktivitelerini içine almaktadır.

Spor ve rekreasyon organizasyonlarında eleman ve malzemelere göre amaçları belirleme ve sonuca ulaştırma spor yöneticilerinin sorumluluğundadır. Yöneticilerin liderlik yeteneklerinin organizasyonun başarıya ulaşmasındaki rolü yadsınamaz. Spor organizasyonlarındaki rolleri nedeniyle spor yöneticileri çalışanları amaçlar doğrultusunda desteklemek ve bu amaçlara ulaşma hususunda onları motive etmek sorumluluğunu taşırlar. (Tekin ve Zorba 2001)

Spor organizasyonları içerisinde de diğer tüm örgütsel yapılarda olduğu gibi liderlere ihtiyaç duyulmaktadır. Bu organizasyonlar içerisinde alt liderler, orta kademe liderler ve üst kademe liderler bulunabilir. Bunlara örnek vermek gerekirse aşağıdaki gibi sıralanır:

Alt kademe liderler: takım kaptanı, rolü; saha içindeki organizasyonu düzenlemek, oyuncuların ihtiyaçlarını, istek ve arzularını üst birimdeki yöneticilere iletmek vb.

Orta kademe liderler: antrenörler, teknik direktörler, sportif direktörler, rolü; takım kaptanı tarafından iletilen oyuncu ihtiyaçlarını, istek ve arzularını üst kademedeki kulüp başkanı ve yönetim kuruluna iletmek, sahadaki organizasyonun iyi bir şekilde yerine getirilebilmesi için çeşitli teknik ve taktik çalışmalar düzenlemek vb.

Üst kademe liderler: kulüp başkanı, ikinci başkan, yönetim kurulu üyeleri, rolü; teknik direktör ve antrenörlerin takımın daha iyi bir seviyeye gelmesi için dile getirdikleri ihtiyaçları minimum harcama ile en üst seviyelere getirmek, alt liderleri ve oyuncuları motive edici faaliyetler yaratmak vb.

Spor Organizasyonlarında Etkili Liderlik

Spor ve rekreasyon organizasyonları gibi insana hizmet eden organizasyonların her ikisinde de etkili liderlik kesinlikle ele alınmalıdır. Etkili liderlik karmaşıktır ve lider-yönetici tarafından sergilenen birçok farklı aktivite ve olayı kapsar. Genellikle çalışanların üzerinde etki yaratabilmek için özel bir müdahale etmek, tutum sergilemek ve gerekli özelliklere sahip olmak zordur. (Tekin ve Zorba 2001)

Organizasyonel etki karmaşık ve tartışmaya açık bir yapıya sahiptir ve ölçümü zordur. Bununla birlikte birçok bakış açısından ele alınan bir bağımlı değişkendir. (Akt. Tekin ve Zorba 2001)

Bu farklı bakış açıları spor organizasyonlarının ölçülebilir etkileri açısından 3 yaklaşımla tanımlamaya çalışılmıştır. (Armstrong,1992; Akt. Tekin ve Zorba 2001)

  1. Amaçlar Açısından Yaklaşım 

Bu yaklaşıma göre bir spor organizasyonu kulüp üye ve fitness programına katılanların sayısındaki artış miktarına göre amaçlarına ulaşırsa etkili olarak kabul edilebilir. Daha önceden belirlenen hedefler ışığında organizasyonun belli dönemlerinde belli aralıklarla olmak suretiyle denetimleri yapılır. Bu denetimlerde hedeflere ulaşılıp ulaşılmadığı tespit edilir. İstenen hedeflere ulaşılmaması durumunda hedefler yeniden gözden geçirilir ve revize edilir. Bununla beraber hedeflere neden ulaşılamadığı, buna engel olan sorunların neden olduğu da yeniden araştırılır.

Bu yaklaşımda, hangi ve kime ait amaçların ölçüleceği bir problem yaratmaktadır çünkü organizasyonun işletme ile ilgili resmi, çalışanların ise bireysel amaçları olabilir. Bu yüzden çeşitli bileşenler yaklaşımı farklı gözlerle değişik açılardan bakarak organizasyonel etkililiği ortaya çıkarabilir.

Örneğin; üniversiteler arası spor organizasyonları hakkında bir araştırmada üniversite merkez yönetimi, atletizm bölümü, öğrenciler, sponsorlar ve medya etki açısından değerlendirilmiştir. Yani etkili yönetim denildiği zaman sadece yönetim kadrosu değil etki edebilecek tüm unsurlar göz önünde bulundurulmalıdır. (Armstrong,1992; Akt. Tekin ve Zorba 2001)

  1. Sistem Kaynakları Açısından Yaklaşım

Bu yaklaşıma göre, bir spor organizasyonu devlet veya sponsorlardan nadir ve değerli çevre kaynaklarını elde edebilirse etkili olarak değerlendirilir. Örnek vermek gerekirse; uluslararası bir spor organizasyonunun yapılışı gerek tesis yapımı gerek konaklama ve ulaşım giderleri gerekse de reklam ve pazarlama ile ilgili alanlarda çok yüksek düzeyde harcamalara sebep olabilir. Bu harcamaların minimuma inmesi devlet veya özel kurumların çeşitli sponsorlukları ve katkılarıyla sağlanmaktadır.

  1. Süreç Açısından Yaklaşım

Bu yaklaşıma göre, bir spor organizasyonu üretken iş ortamı ve çalışanların iş doyumu sağlanabilirse etkili olarak kabul edilir. Bu yaklaşımda sonuçtan çok sürecin doğru ve verimli yürütülmesi önemlidir. Sürecin iyi yönetilmesi ve çalışanların verdikleri emeklerin karşılığını alması halinde sonucun olumlu yönde şekilleneceği öngörülür.

Spor Organizasyonlarının Etkililiği

Spor organizasyonların etkililiğini belirlemek için birçok farklı kriter kullanılabilir:

*Takımların galibiyet ve yenilgi kayıtları

*Spor ve rekreasyon olaylarına devamlılık

*Antrenörlerin ve rekreasyon liderlerinin performansları

*Sporcuların veya katılımcıların memnuniyeti 

*Sunulan hizmetlerin ve programların kalitesi bu kriterlere verilebilecek en yaygın şekilde kullanılan örneklerdir. (Frisby,1986; Akt. Tekin ve Zorba 2001)

Spor organizasyonun nüfuzu hizmet verdiği sektöre göre değişiklik gösterebilir. Örneğin, belediyeler için halkın rekreasyon alanlarına, belediyelerin spor alanlarına katılımı etki düzeyini gösterirken bir spor kulübünün aldığı galibiyetler ve her türlü sonuçlar kulübün etkililik düzeyini gösteren faktörler arasında yer alabilir.

Liderlik ile Organizasyonel Etki Arasındaki İlişki

Liderlik ve organizasyonel etki arasındaki ilişki 3 ana başlıkta incelenebilir.

      a. Başlangıç değişkenleri

      b. Ara değişkenler

      c. Sonuç değişkenleri

  1. Başlangıç Değişkenleri

-Yönetimsel Davranış: Bir organizasyonun planlama aşamasında ilk olarak yönetimin davranış tiplerini ve yönetim modellerini benimsemesi gerekmektedir.

-Amaç Belirleme: Davranış tiplerini ve yönetim modelini belirleyen liderin ilk yapması gerekenlerden biri de organizasyonun kuruluş amacıdır bu aşamada lider ve yöneticiler amaçları belirleme ve koordine etmelidir.

-Ödüllendirme: Amaçlar belirlendikten sonra amaçların gerçekleştirilmesi için verimli çalışan personeli güdüleyecek çeşitli ödül mekanizmalarının belirlenmesi gerekmektedir.

-Kaynaklar ve Destek: Organizasyonu faaliyete geçiren yönetici ve liderler ellerindeki kaynaklarla neler yapabileceklerini belirlemeli ve istenen hedeflere ulaşılması konusunda yetersiz kaynağa sahip olunduğu fikrinin oluşması durumunda ise yeni kaynak ve destek olacak paydaşlar bulmalıdır.

-Kontrol: Organizasyonun bu aşamaya kadarki tüm aktivitelerinin yeniden gözden geçirilip kontrol edilmesi ve varsa eksikliklerin tespit edilip raporlanması gerekmektedir.

-Resmi Otorite: Liderler çalışanları ile tanıştıktan sonra yetki, görev ve sorumlulukları ilgili kişilere paylaşmalı ve lider resmi bir otoritesinin olduğunu kabul ettirmelidir.

-Amaçların Yapısı: Organizasyonun önceden belirlenen amaçlarının yapısal olarak uygunluğunun yeniden kontrol edilmesi ve test edilmesi gerekmektedir.

b.   Ara Değişkenler

-Çalışanın Eforu: Organizasyonun verimliliği açısından çalışanların eforları son derece önemlidir. Efor sarf eden çalışanlar ise çeşitli yollarla ödüllendirilmelidir.

-Olgunluğu: Organizasyonlarda çalışan personelin olgun ve deneyimli olması olası krizlerin çözümü konusunda liderler için kolaylıklar sağlayacaktır.

-Sadakati: Uzun süreli amaçları olan ve bu amaçların gerçekleşmesine yönelik personel alımı yapan organizasyonlarda çalışanın sadakati son derece önemlidir. Amaçların gerçekleşmesi konusunda eğitimler alan işe alışan çalışanlardan bazılarının sadakatsiz olması ve organizasyondan ayrılması kısa süreli belirsizlikler yaratabilir.

-Sorumluluğu: Organizasyonda yer alan her bir personel sahip olduğu hakları, yetki ve sorumlulukları son derece iyi bilmelidir. Sorumluluk bilinci olmayan personel hata yapmaya meyilli olabilmektedir.

-İtaati: Organizasyonda çalışan personeller liderlerine karşı haklarını savunmakla beraber itaatkar ve bağlı olmalıdır. Herkesin aynı gemide olduğu düşünülerek hareket edilmeli ve liderin aldığı kararlar desteklenmelidir.

-Beklentiler: Organizasyonda yer alan her bir bireyin farklı beklentileri vardır. Bazı bireyler kişisel gelişim amacı güderken bazı bireyler ise ekonomik kazanç güderler. Beklentileri farklı olan bu bireylerin beklentileri karşılık bulmalı ve çalışma temposu bu şekilde korunmalıdır.

-Grup Bağlılığı: Organizasyon içinde çalışan personellerin birlikte hareket etme, takım olma gibi olgularla çalışmalarına devam etmeleri birlikten kuvvet doğacağını ve işlerin hep birlikte başarılacağının en güzel göstergesidir.

  1. Sonuç Değişkenleri

-Etki: Organizasyon boyunca yapılan çalışmaların amaca ulaşılıp ulaşılmadığının yani etkili olup olmadığının tespit edildiği aşamadır.

-Verimlilik: Yapılan çalışmaların, harcanan emeklerin, ayrılan zamanın vb. birçok faktörün verimli olup olmadığının kontrol edildiği aşamadır.

-Performans: Üst düzey lider ve yöneticilerden organizasyonun en alt kademesinde görev alan personeline kadar her çalışanın performanslarının ölçüldüğü ve karşılaştırıldığı aşamadır.

-Kalite: Yapılan işler sonucunda çıkan ürün veya hizmetin kalitesinin kontrol edildiği aşamadır.

-Doyum: Yapılan çalışmalar organizasyonun amaçları doğrultusunda yapıldı mı, hedeflenen noktaya gelindi mi, sorularının sorulduğu ve alınan cevaplara göre amaçların yeniden şekillendirildiği aşamadır.

-Grup Başarısı: Organizasyonun birimleri arasında başarıların karşılaştırıldığı, çalışan bireylerin takım olarak neyi nasıl başardıklarının tespit edildiği aşamadır.

-Büyüme: Belirlenen amaçlar doğrultusunda çalışan ve hizmet veren organizasyon hedeflenen yere geldiyse amaçlar ve hedefler yeniden planlanır ve bir sonraki hizmet sürecine yönelik eldeki veriler ışığında yüzdelik büyüme hedefi saptanıp organizasyon yeniden şekillendirilir.

Araştırma Sonuçlarına Göre Spor ve Rekreasyon Yöneticileri İçin Önerilebilecek Maddeler

-Organizasyon içindeki sistemin nasıl çalıştığını öğrenmek

-Organizasyon ihtiyaçlarına çözümler bulmak

-Duruma uygun etki taktikleri seçmek

-Dıştaki insanlarla iyi ilişkiler geliştirmek

-Organizasyondaki bireylerin ihtiyaçlarına ilgi göstermek

-Üst yönetimle iyi ilişkiler geliştirmek ve sürdürmek

-Çalışanlarla iyi ilişkiler geliştirmek ve sürdürmek

-Paydaşlarla iyi ilişkiler geliştirmek ve sürdürmek

-Kendini iyi tanımak

-Çalışanlara saygılı ve uygun davranmak

-Güçlü yanlarından yararlanmak

-Hataları telafi etmek

-Sürpriz ve başarısızlıklardan öğrenmek

-Benlik gelişimi için uzun süreli amaçlar geliştirmek

-Yönetim kuruluna karşı olumlu tutum sergilemek

-İç ve dış güç temelleri geliştirmek

-Zayıf özellik ve yetenekler üzerinde çalışmak

-Geniş bir İrtibat ağı yerleştirmek

-Hiyerarşik pozisyon gücü sağlamak

-Çalışanlara faydalar sağlamak

Yazan: Serkan ÖZDEMİR

Editöryal Düzenleme: Buğrahan PİŞKİNCAN & Yavuz AKYOL

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Leave a comment
scroll to top